Những người trẻ như Hoàng Thị Bích Phượng, Nguyễn Thị Linh và Phạm Trường Sanh đang tận dụng tri thức, công nghệ và tư duy thị trường để nâng giá trị nông sản, quảng bá văn hóa và mở thêm cơ hội phát triển cho quê hương.

Trong đại dịch Covid-19, những thay đổi trong công việc và nhu cầu tiêu dùng đã mở ra hướng đi mới cho một số người trẻ. Từ Lạng Sơn, Tuyên Quang đến Đồng Tháp, họ lựa chọn phát triển sản phẩm bản địa bằng chế biến, xây dựng thương hiệu và kể câu chuyện về vùng đất.

Tại xã Yên Bình, tỉnh Lạng Sơn, Hoàng Thị Bích Phượng, sinh năm 1996, người dân tộc Nùng, từng làm MC, biên tập viên truyền hình sau khi tốt nghiệp chuyên ngành Hàn Quốc học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội. Khoảng 5-6 năm qua, cô cùng chị gái Minh Hồng trở về quê, bắt đầu kinh doanh nông sản, trong đó có giống ngô nếp cổ với đặc tính dẻo, bùi và thơm.

Phượng tận dụng kinh nghiệm truyền thông để giới thiệu sản phẩm và bán hàng trực tuyến, sau đó từng bước đầu tư nhà xưởng, quy trình sản xuất và thương hiệu. Cô nhận ra việc giữ giống ngô bản địa không thể chỉ dựa vào lời kêu gọi bảo tồn, mà cần tạo đầu ra và giá trị kinh tế đủ để người trồng có động lực tiếp tục canh tác.

Ở xã Thái Bình, tỉnh Tuyên Quang, Nguyễn Xuân Thùy, sinh năm 1996, cùng em gái Nguyễn Thị Linh, sinh năm 2002, bắt đầu làm video trong thời gian về quê tránh dịch. Các kênh “Linh Vietnam” và “linh nhaque 2022” giới thiệu cảnh sắc miền núi, sinh hoạt gia đình và nét văn hóa bản địa qua những thước phim mang phong cách điện ảnh.

Ban đầu, hai chị em thiếu kinh phí mua thiết bị và gặp sự phản đối từ một số người xung quanh vì chưa hiểu công việc làm nội dung. Bố mẹ đã bán một con trâu để hỗ trợ các con khởi nghiệp. Bên cạnh việc làm video, gia đình Linh còn kinh doanh nông sản theo mùa, giúp bố mẹ giảm bớt việc đi làm thuê và lao động nương đồi vất vả.

Linh cho biết: “Nhưng rồi lại nghĩ đến những bình luận tích cực, tâm huyết của hai anh em và cả con trâu mà bố mẹ đã bán nên chúng em tiếp tục, cố gắng làm tốt và không bỏ cuộc”.

Từ sản phẩm địa phương đến giá trị kinh tế

Ở cù lao Tân Thuận Đông, phường Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp, Phạm Trường Sanh chọn trở về quê sau khi tốt nghiệp Trường Đại học Bách khoa TP.HCM năm 2018. Chứng kiến gia đình có khoảng 20 năm trồng nhãn nhưng thường xuyên đối mặt tình trạng được mùa mất giá, anh tìm hướng nâng giá trị loại trái cây này thông qua thay đổi phương thức canh tác và chế biến sâu.

Sanh vận động gia đình giảm sử dụng phân bón hóa học, chăm sóc vườn theo hướng an toàn, thân thiện với môi trường và hướng đến sản xuất hữu cơ. Đầu năm 2025, anh phát triển hai sản phẩm chủ lực là nhãn sấy dẻo và nhãn ôm hạt sen, qua đó mở rộng cách tiêu thụ nhãn ngoài mùa thu hoạch rộ.

Anh còn tổ chức đón khách tham quan vườn, giới thiệu quy trình chăm sóc, thu hoạch và chế biến, đồng thời tạo điều kiện cho sinh viên nông nghiệp thực tập. Mã QR và mô hình “Cây nhãn nhà tôi” giúp người mua tìm hiểu về vùng trồng, người sản xuất và hành trình hình thành sản phẩm.

Những hướng đi này đòi hỏi người khởi nghiệp phải giải quyết nhiều khó khăn. Phượng từng phải học lại từ đầu về nguyên liệu, máy móc, nhân sự và quy trình; thời tiết, mưa bão cùng tình trạng điện không ổn định tại nhà xưởng cũng ảnh hưởng đến sản xuất. Với Sanh, việc kiểm soát nguyên liệu từ vườn là điều cần thiết để phát triển sản phẩm chế biến theo hướng an toàn.

Kết quả bước đầu của Phượng thể hiện qua cơ sở “Bản Phượng Hồng – Vietnam Napro”, hiện có 3 khu xưởng với tổng diện tích khoảng 3.000m², tạo việc làm trực tiếp cho khoảng 20 lao động. Hệ thống sản xuất đạt chứng nhận ISO 22000:2018; danh mục sản phẩm gồm ngô nếp cổ, bỏng ngô nếp cổ, bột ngô, các dòng bún từ gạo thuần chủng cùng một số loại hạt và nông sản khác.

Đáng chú ý, lô bỏng ngô nếp cổ đầu tiên đã được xuất khẩu sang Mỹ. Phượng cho biết doanh nghiệp vẫn tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, tiêu chuẩn và năng lực sản xuất để tiếp cận thị trường quốc tế một cách bài bản, thay vì chạy theo tốc độ mở rộng.

Cô chia sẻ: “Đừng trở về chỉ vì thành phố quá áp lực, mà hãy trở về khi mình thực sự nhìn thấy một cơ hội và biết mình muốn làm gì với cơ hội ấy”.

Nguyễn Hiệp (tổng hợp)

Từ Khóa: